Gandalf

Gandalf
Gandalf po ukończeniu swojej misji w adaptacji filmowej Petera Jacksona
Informacje biograficzne
Inne imiona	Incánus(lub Inkánus) Láthspell Mithrandir Olórin Tharkun
Tytuły	Biały Czarodziej Biały Jeździec Czarodziej Człowiek z Laską Gandalf Biały Gandalf Szary Mistrz Gandalf Szary Pielgrzym Szary Płaszcz Szary Wędrowiec Zła Nowina
Lata życia	14 lutego TE 3019 (zmartwychwstanie) Ainulindalë - 25 stycznia TE 3019
Rasa	Ainur (Majar)
Kraina	Zachodnie Śródziemie (brak stałej siedziby). Lórien (Aman) Valinor
Broń	Glamdring Różdżka
Opis fizyczny
Płeć	Mężczyzna
Kolor włosów	Szare po zmartwychwstaniu białe
Kolor oczu	ciemny
Rodzina
Rodzice	Eru Ilúvatar

“	Gandalf, mniej okazałej postawy niż tamci dwaj, wyglądał mimo to ze swoją bujną, srebrną brodą, długimi siwymi włosami i szerokimi barami jak mędrzec-król ze starej legendy. W sędziwej twarzy spod krzaczastych śnieżnobiałych brwi ciemne oczy iskrzyły się jak węgle, gotowe lada chwila buchnąć płomieniem.	”
—Drużyna Pierścienia, Wiele spotkań

Gandalf – Majar żyjący w Amanie, w Trzeciej Erze wysłany do Śródziemia, jako Istari, by wspierać Wolne Ludy w walce z Sauronem. Nazywany m.in. Gandalfem Szarym. Po śmierci i przywróceniu do świata żywych jako Gandalf Biały, głowa Istarich, członek, a później przewodniczący Białej Rady. Jedyny z Istarich, który wypełnił swoją misję.

Biografia

W Amanie

Olórin w Valinorze

Jak wszyscy Ainurowie, został stworzony przez Eru Ilúvatara przed początkami Ardy. Prawdziwe imię Gandalfa to "Olórin", aczkolwiek jego elfickie pochodzenie wskazuje, że może to być przekład. Był on najmądrzejszym z Majarów. Po stworzeniu świata przez Eru zstąpił razem z innymi Ainurami na Ardę. W Amanie mieszkał w Lórien. Olórin był sługą Manwëgo i Vardy, a także uczniem Nienny. Od niej nauczył się cierpliwości i miłosierdzia, ale zawsze też pozostawał blisko Manwëgo i Vardy. Prowadził wiele wędrówek i często odwiedzał elfów, czasem w postaci niewidzialnej, a czasem jako jeden z nich. Wlewał w ich serca piękne wizje i udzielał im rad. Olórin był także doradcą Irma.

Wysłanie do Śródziemia

Gandalf Biały w bitwie o Helmowy Jar - klatka z filmu "Władca Pierścieni: Dwie wieże"

Kiedy około roku TE 1000 potęga Saurona w Śródziemiu zaczynała się odradzać, Valarowie za radą Eru postanowili posłać tam wysłanników, którzy przeciwstawiliby się potędze zła i pomogli Wolnym Ludom w walce z nieprzyjacielem. Początkowo postanowiono na naradzie Valarów, że będzie ich trzech: pierwszym został Curumo wskazany przez Aulëgo, którego w Śródziemiu nazywano potem Sarumanem, a drugim Alatar, sługa Oromëgo. Wówczas Manwë zapytał, gdzie podziewa się Olórin. Ów w tym właśnie momencie wszedł na zebranie ubrany na szaro i zapytał czegóż to Valar sobie od niego życzy. Gdy usłyszał, że ma wyruszyć jako trzeci wysłannik, odparł, że nie starczy mu na to sił i że obawia się Saurona. Manwë uznał to za argumenty jak najbardziej przemawiające za jego kandydaturą. Ostatecznie do północno-zachodnich rejonów Śródziemia popłynęło pięciu Mędrców (liczba wszystkich, którzy ogólnie popłynęli do Śródziemia jest nieznana), których nazwano Istari: czwartym został Aiwendil, zwany potem Radagastem, zabrany przez Sarumana na prośbę Yavanny, piątym Pallando, przyjaciel Alatara.

Źródła nie są zgodne w zakresie kolejności, w jakiej Istari Olórin przypłynął do Śródziemia; jedne mówią o tym, że przybył ostatni, inne zaś podają, że drugi, zaraz po Curunírze. W Szarych Przystaniach został powitany przez Círdana. Elf od razu dostrzegł w nim najmądrzejszego z Istarich i najsilniejszego duchem. Dlatego też przywitał go z największym szacunkiem, oraz podarował mu Trzeci Pierścień elfów, Naryę Czerwoną.

“	Weź ten Pierścień, Mistrzu. Bo zadanie będziesz miał bardzo trudne do spełnienia; on cię podtrzyma, gdy znużysz się brzemieniem. Jest to Pierścień Ognia, z jego pomocą będziesz mógł rozpalać na nowo serca na tym ziębnącym świecie. Co do mnie, to serce moje jest związane z Morzem, zostanę na wybrzeżu, póki nie odpłynie ostatni okręt. Będę tutaj na ciebie czekał.	”
—Círdan do Gandalfa

Mimo, że czarodziej zachował go w sekrecie, to jednak Saruman dowiedział się o tym hojnym darze i w przyszłości stało się to jednym z powodów jego zawiści wobec Gandalfa.

Początki misji

Pierwsze wieki swojego pobytu w Śródziemiu czarodziej spędził na wędrówkach i poznawaniu tych, którzy w przyszłości mieli stanąć do walki z Sauronem. Obszar jego działalności ograniczył się do północno-zachodnich rejonów. Nikt, oprócz innych Istarich, a także Círdana, Elronda i Galadrieli nie wiedział o jego prawdziwej tożsamości . Ludzie podejrzewali początkowo, że był to starannie wykształcony ich współplemieniec, jednak z czasem, kiedy spostrzeżono, że praktycznie się on nie starzeje, zaczęto myśleć, że jest on elfem, zwłaszcza, że często przebywał w towarzystwie Eldarów i przyjaźnił się z nimi. Za elfa uważali go też błędnie sami Pierworodni. Stąd pochodzi imię Gandalf, którym zwali go mieszkańcy północnych rejonów Śródziemia, oznaczające „Elfa Różdżki”, czarodziej bowiem nieustannie wędrował pieszo, opierając się na swojej lasce. Niektórzy uważali go wręcz za wcielenie Manwëgo, co jest oczywistą nieprawdą, ponieważ zgodnie z Drugim Proroctwem Mandosa Valar nie zejdzie z Taniquetilu przed Dagor Dagorath.

Na południu otrzymał imię Incánus, pochodzące z quenyi, które było w dawnych czasach używane w Gondorze (w innej wersji słowo to było pochodzenia haradzkiego). Gandalf pojawił się tam na początku swojej misji w Śródziemiu, za panowania króla Atanatara II, który panował od 1149 do 1226 roku Trzeciej Ery. W późniejszych czasach, kiedy rozpowszechnił się sindarin i Wspólna Mowa, zaczęto go nazywać Mithrandirem, co oznacza „Szarego Pielgrzyma”.

Podczas całego swojego pobytu w Śródziemiu nie osiadł nigdzie na stałe. Nieustannie wędrował po północno-zachodnich krainach, pomagając wszystkim potrzebującym (lubił też zabawiać widzów sztuczkami związanymi z ogniem). Zdobył tym miłość wielu ludów, zwłaszcza w Lindonie, Eriadorze i Dolinie Anduiny. Zaprzyjaźnił się z Elrondem i Dúnedainami. Zainteresowali go też hobbici. W Gondorze przebywał rzadko, ponieważ dumni władcy tego kraju z początku nie słuchali niczyich rad.

Biała Rada i sprawy Czarnoksiężnika

W tym samym czasie, kiedy Istari przybyli do Śródziemia, Sauron osiadł na południowych krańcach Wielkiego Zielonego Lasu i zbudował tam fortecę Dol Guldur. Mroczny Władca nie ujawnił swojej tożsamości, znany był jedynie jako Czarnoksiężnik. Podejrzewano, że to po prostu jeden z Nazgûli. O jego obecności dowiedziano się dopiero około 1100 roku, kiedy jego słudzy rozprzestrzenili się po Lesie, a zło na świecie zaczęło się odradzać: orkowie wylęgali się coraz szybciej w górach, na północy powstał Angmar, a pod koniec II tysiąclecia Trzeciej Ery Nazgûle zajęły Minas Ithil, zamieniając je w Minas Morgul. Mimo to nie przewidywano, że Czarnoksiężnikiem z Dol Guldur jest Sauron we własnej osobie.

Jedynie Gandalf miał w tym względzie swoje podejrzenia i w 2063 roku udał się samotnie do twierdzy. Czarnoksiężnik zdołał jednak przed nim zbiec na wschód bojąc się zdemaskowania. Forteca Dol Guldur opustoszała. Na prawie 400 lat zapanował Niespokojny Pokój.

Czarnoksiężnik powrócił w 2460 roku. Aby mu przeciwdziałać, trzy lata później powstała Biała Rada, do której przystąpili Gandalf, Saruman, władcy elfów, m.in. Galadriela, Círdan, Elrond i inni dostojni Eldarowie. Galadriela postulowała, aby jej przewodniczącym został Gandalf, jednak ten nie chciał się krępować żadną więzią, czy zależnością, i ostatecznie głową Rady został Saruman.

W 2770 roku Trzeciej Ery smok Smaug zniszczył Erebor i Dale, i wygnał plemię Durina na zachód. Doprowadziło to osłabienia sił Zachodu w północnym Śródziemiu i umożliwiło rozprzestrzenianie się orków, trolli i innych złych potworów. Gandalf przeczuwał, że może to być wykorzystane przez Saurona, kiedy ów odzyska siły, jednak nie wiedział jak przywrócić władzę krasnoludów w Ereborze. W 2845 król krasnoludów na wygnaniu, Thráin II, wraz z grupą kompanów wyruszył w podróż do Samotnej Góry, jednak był tropiony i atakowany przez sługi Czarnoksiężnika z Dol Guldur. W końcu został on uprowadzony.

Gandalf w Dol Guldur - klatka z filmu "Hobbit: Pustkowie Smauga"

W 2850 roku pełen niepokoju i wątpliwości co do tożsamości Czarnoksiężnika, Gandalf po raz drugi wkradł się w przebraniu do Dol Guldur, narażając się tym samym na ogromne niebezpieczeństwo. Gdy zszedł do lochów, spotkał konającego, umęczonego krasnoluda. Nieszczęśnik majaczył nieustannie o ostatnim z Siedmiu Pierścieni Krasnoludów. Potem przekazał Gandalfowi pewną mapę i klucz, mówiąc, by dał te przedmioty jego synowi. Chwilę potem krasnolud zmarł. Nie wiedząc, że właśnie był świadkiem ostatnich chwil Thráina II, czarodziej wziął ze sobą mapę i klucz, po czym przeszukiwał dalej Dol Guldur. Przekonał się, że Czarnoksiężnikiem nie jest jeden z Nazgûli, tylko sam Sauron. Gandalf czym prędzej uciekł z Dol Guldur i powiadomił Białą Radę o odkryciu tożsamości Wroga.

W 2851 roku Rada zebrała się w Rivendell. Gandalf nawoływał do zbrojnego ataku na Saurona, jednak jego głos został zagłuszony przez Sarumana, który twierdził, że należy czekać i obserwować poczynania Wroga. Podczas wywodu Sarumana o niesłuszności pomysłu Gandalfa, ten popalał sobie fajkowe ziele siedząc na uboczu. Zachowanie to rozdrażniło głowę Rady, dlatego tuż przed rozejściem się, Saruman zarzucił mu kpienie z ważnych spraw. Gandalf zripostował tę uwagę, mówiąc, że wydmuchiwany dym rozjaśnia umysł i pomaga w spokoju wysłuchiwać takich bzdur. Po krótkiej, chłodnej wymianie zdań wykonał gest, który tym bardziej zirytował Sarumana. Wydmuchał bowiem parę różnej wielkości pierścieni dymu, a później próbował je złapać (nie wiadomo, czy Gandalf podejrzewał go już podczas zebrania Białej Rady o pragnienia posiadania Pierścienia. Z jednej strony podczas Narady u Elronda twierdził, że nie wiedział o tym, jednak możliwe, że było inaczej i już podczas zebrania Rady w 2851 roku ostrzegł Sarumana, że marzenia o zdobyciu Pierścienia są zwodnicze). Po rozejściu się Rady Elrond, którego też dręczyły obawy, oznajmił Gandalfowi, że boi się, że Trzecia Era skończy się zwycięstwem Saurona i tylko jakiś dziwny przypadek mógłby ich ocalić. Czarodziej odparł mu, że takie też się zdarzają i pomoc często pochodzi z ręki słabszej istoty.

Związki z Shire

Gandalf podróżując po Śródziemiu wielokrotnie stykał się z Shire i z hobbitami. Jak się zdaje, pierwszy jego dłuższy kontakt z nimi nastąpił podczas Długiej Zimy, zwanej przez hobbitów Chudymi Latami. Była to niezwykle sroga i ciężka zima na przełomie 2758 i 2759 roku Trzeciej Ery. Panował głód, a hobbici umierali z zimna. Gandalf bardzo im wtedy pomógł i od tego czasu byli bardzo bliscy jego sercu.

Gandalf odwiedzał później często Shire i zaczął palić fajkowe ziele, które potem wychwalał i mówił, że już choćby z tego powodu ten kraj jest godny odwiedzenia, z czego potem drwił Saruman. Przywódca Rady potajemnie jednak notował wszystkie opowieści Gandalfa, uważając że kiedyś te informacje mogą mu się przydać. Kilka razy osobiście się tam wyprawił (hobbici brali go za Gandalfa), a nawet wypróbował fajkowe ziele, które później regularnie sprowadzał do Isengardu. Bojąc się jednak, że dojdzie to do uszu Gandalfa, zaprzestał wizyt, zostawiając tam wielu szpiegów. Szary Wędrowiec jednak dowiedział się o tych potajemnych wędrówkach i zareagował na to jedynie śmiechem, uznając to za jeden z najmniej szkodliwych sekretów Sarumana..

Niewykluczone, że Gandalf miał coś wspólnego z podróżami braci Hildifonsa i Isengara Tuka. Pierwszy z nich (ur. TE 2844), za młodu wyruszył z Shire na wyprawę i nigdy nie powrócił do domu, drugi żyjący w latach 2862 - 2960 Trzeciej Ery w młodości podobno pływał po Morzu. Gandalf był przyjacielem ich ojca, Gerontiusa Tuka, zwanego Starym Tukiem. Podarował mu brylantowe zapinki, które odpinały i zapinały się na rozkaz, a podczas przyjęć bawił hobbitów opowieściami o smokach, wielkoludach i o ratowaniu księżniczek. Hobbici na wiele lat zapamiętali fajerwerki od Gandalfa, które Gerontius puszczał w noc sobótkową. Gandalf darzył też sympatią wnuka Starego Tuka, a syna Belladony Bilba Bagginsa, odkąd ten był dzieckiem. Wiedział, że ma on wyjątkowy charakter i pragnie dalekich wędrówek oraz przygód. Po śmierci Starego Tuka w 2920 roku, z powodu braku czasu, prawie nigdy nie odwiedzał jednak Shire: ostatni raz przed wyprawą do Ereboru był tam w 2921 roku, kiedy Bilbo miał 31 lat.

Gandalf wobec Smauga i Saurona

Spotkanie z Thorinem

Gandalf znajdujący Glamdring - klatka z filmu "Hobbit: Niezwykła podróż"

W początkach XXIX wieku Trzeciej Ery Gandalfowi zaprzątały myśli przede wszystkim sprawy Smauga i Saurona. Wiedział, że Mroczny Władca zamierza zaatakować Rivendell, zająć ziemie dawnego Angmaru i przełęcze w górach Mglistych, a także że nikt nie stawi mu oporu prócz krasnoludów z Żelaznych Wzgórz. Uważał także, że potrzebny jest atak na Dol Guldur, jednak Saruman udaremniał wszystkie jego plany. Bał się, że wróg posłuży się smokiem do siania zła na północy. Znużony i strapiony tymi myślami, w 2941 roku postanowił odwiedzić po 20 latach nieobecności Shire, by tam odpocząć. Przy okazji, nie wiedząc jeszcze co dokładnie zrobi, ale przewidując co będzie konieczne, zmierzał w kierunku siedziby króla plemienia Durina na wygnaniu, Thorina II Dębowej Tarczy, w górach Błękitnych.

Szczęśliwy traf chciał, że Gandalf, w czasie tej właśnie podróży, 15 marca przypadkiem spotkał go w Bree, w gospodzie Pod Rozbrykanym Kucykiem. Jego również dręczyły myśli o smoku; marzył o zemście na Smaugu i odbudowie Królestwa pod Górą. Krasnolud podszedł do Gandalfa i zaczął rozmowę. Prosił go o radę, a także zaprosił do swoich siedzib. Gandalf przyjął zaproszenie, obiecując że niebawem tam zajrzy i mu pomoże.

Po spotkaniu z Thorinem, Gandalf, wciąż zatroskany i bez żadnego planu działania zajrzał do Shire, pozwalając prowadzić się „przypadkowi”. Tam szybko usłyszał o Bilbie, którego darzył niegdyś sympatią, i który zyskiwał sławę w Shire. Jego rodzice umarli młodo, on zaś się nie ożenił, a zamiast tego zapuszczał się w długie samotne wędrówki, podczas których czasem nawet rozmawiał z krasnoludami. Słysząc o tym wszystkim, nagle w głowie Gandalfa automatycznie ułożył się pewien plan. Uradowany udał się do Bag End, jednak nie znalazł Bilba. Od Holmana Ogrodnika dowiedział się, że ów znów wyruszył na jakąś wędrówkę. Postanowił zaryzykować i nie uprzedzać Bilba o tym, co ma się zdarzyć. Wciąż pełen optymizmu, pospiesznie udał się (najpóźniej w sierpniu musiał stawić się na zebraniu Białej Rady) do siedziby Thorina w Górach Błękitnych. Chciał próbować przekonać go do zaniechania przedsięwzięć militarnych przeciwko Smaugowi i nakłonić do tajnej wyprawy, na którą wzięliby ze sobą Bilba.

Pod koniec kwietnia przybył do Thorina, który akurat przebywał w komnacie razem z Balinem, Glóinem, Fílim i paroma innymi krasnoludami. Na pomysł Gandalfa, by zabrać ze sobą hobbita, zareagowali wręcz oburzeniem. Czarodziej zaczął ich przekonywać, że Smaug nie zna zapachu hobbitów, a oni sami są idealnymi „włamywaczami”. Krasnoludowie wzięli tę wypowiedź nieco za dosłownie i od tej pory byli przekonani, że Bilbo jest zawodowym złodziejem. Dlatego też Thorin w końcu zgodził się na realizację planu Gandalfa.

Wyprawa do Ereboru

W 2941 r. brał udział w wyprawie z Bilbo Bagginsem oraz 13 krasnoludami pod wodzą Thorina, którzy planowali odzyskać zagrabione królestwo przez Smauga. Podczas przemarszu przez jaskinię trolli - Berta, Wiliama i Toma - znalazł tam miecz Glamdring, elfickie ostrze wykute w Gondolinie i używane przez króla Turgona. Po przejściu przez Góry Mgliste kompania została zaatakowana przez wargów, lecz z opresji wybawił ich wódz Orłów. Przed Mroczną Puszczą Gandalf na jakiś czas opuścił Kompanię Thorina, by wesprzeć atak na Dol Guldur. Powrócił pod Górę w kryzysowym momencie, kiedy to Thorin, zamknięty w Górze, nie chciał wydać części należnego skarbu Bardowi, zabójcy smoka. Zagrożenie walką o skarb stało się jeszcze bardziej realne, kiedy pod górę przybył Dáin Żelazna Stopa, władca Żelaznych Wzgórz, który przyprowadził 500 krasnoludów. W ostatniej chwili, kiedy armie krasnoludów, ludzi i elfów miały stoczyć ze sobą bitwę, Gandalf powstrzymał obie strony i uprzedził ich o nadchodzącym zagrożeniu ze strony goblinów, które maszerowały na Erebor. Dzięki interwencji Gandalfa zwaśnione strony połączyły swoje siły i razem przeciwstawiły się wrogowi.

Wyprawa do Ereboru zakończyła się sukcesem, potęga goblinów z gór Mglistych została złamana, a Plemię Durina odzyskało swoje królestwo. Jednak w Bitwie Pięciu Armii zginął Thorin Dębowa Tarcza, w związku z czym tron Ereboru objął bardziej ugodowy Dáin II Żelazna Stopa. Ów sprawiedliwie podzielił się swymi bogactwami. Dodatkowymi korzyściami z wyprawy były odbudowa Dale i wstąpienie na tron Barda I Łucznika, oraz poprawienie stosunków na osi Erebor - Dale - Mroczna Puszcza. Po zakończeniu wyprawy Gandalf powrócił do Shire razem z Bilbem.

Wojna o Pierścień

Gwaihir uwalnia Gandalfa ze Szczytu Orthanku - klatka z filmu "Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia"

Jakiś czas po powrocie czarodziej dowiedział się o posiadanym przez Bilba pierścieniu i zmusił hobbita do wyznania prawdy na temat przedmiotu. W następnych latach Gandalf nieraz wyjeżdżał, a podczas pobytów w Shire poznał Froda, bratanka Bilba. Czarodziej przybył na sto jedenaste urodziny Bilba i to właśnie on ostatni widział go przed opuszczeniem Shire. Następnego dnia dopilnował aby pierścień trafił do Froda, po czym czarodziej wyruszył do Minas Tirith, gdzie zdobył informacje na temat Jedynego Pierścienia. Gdy wrócił do Hobbitonu upewnił się że pierścień należący do Froda jest Jedynym i nakazał hobbitowi opuścić Shire. Podczas pobytu w Bree Gandalf spotkał czarodzieja Radagasta, który zasugerował mu, by wyruszył do Isengardu, na spotkanie z Sarumanem. Gdy tam dotarł Saruman wyznał mu, że pragnie władzy i rozkazał wydać Powiernika Pierścienia. Gandalf odmówił, za co został uwięziony na szczycie wieży Orthank, skąd uciekł na grzbiecie orła. Ptak zabrał go do Rohanu gdzie nie został miło przyjęty, ale za to otrzymał szybkiego konia - Cienistogrzywego, na którym pojechał do Rivendell.

Miał ważny udział w Wojnie o Pierścień, prowadząc Drużynę Pierścienia do Morii gdzie zginął w potyczce z Balrogiem. Po tym wydarzeniu został jednak ożywiony. Stało się to tylko na krótki czas, aby mógł wypełnić swoją misję. Ze szczytu Zirak-zigil, gdzie po długich zmaganiach zakończyła się Bitwa na Szczycie Gandalfa z Balrogiem, orzeł Gwaihir zabrał czarodzieja i przeniósł do Lórien.

Gandalf vs Balrog - autor Ted Nasmith

Gandalf i Gwaihir

Gandalf wraz z powiernikami pierścieni odpływa do Valinoru

Następnie Gandalf skierował się do Fangornu, gdzie odnalazł Aragorna, Legolasa i Gimliego. Wraz z nimi pojechał do Edoras gdzie uzdrowił króla Théodena i wyzwolił go spod wpływu Grímy.

Brał udział w bitwie w Helmowym Jarze, kiedy to zgromadził rozproszonych po Bitwie u Brodów na Isenie wojowników i przywiódł ich na pomoc oblężonym. Po tym wydarzeniu z Aragornem, Legolasem, Gimlim i Théodenem udał się do zburzonego przez Entów Isengardu. Rozmówił się z Sarumanem, próbując go zawrócić ze złej drogi. Ten jednak nie chciał już czynić dobra, lecz jedynie rządzić złą potęgą. Gandalf wykluczył go więc z Białej Rady i złamał jego laskę. W tej chwili sługa Sarumana - Grima - rzucił w niego palantir, lecz pocisk chybił celu. Stoczył się po schodach Orthanku, lecz nim wpadł do kałuży, chwycił go Pippin. Gandalf prędko odebrał mu kryształ. Później Pippin, w nocy wykradł palantir, przez co Gandalf zabrał go ze sobą w podróż do Minas Tirith. W stolicy Gondoru Gandalf spotkał Faramira, który oznajmił że widział Froda i Sama. Czarodziej brał udział w bitwie o Minas Tirith, musiał jednak opuścić pole bitwy i za prośbą Pippina by ratować Faramira przed śmiercią. Gdy stolica Gondoru została uratowana, wraz z Aragornem, Legolasem, Gimlim, Éomerem, Pippinem, i żołnierzami udał się w kierunku Mordoru. Tam brał udział w bitwie i widział jak Barad-dur upada. W 1 CE odpłynął wraz z Bilbem, Frodem, Galadrielą i Elrondem.

Charakterystyka

Gandalf przybrał postać siwowłosego, niskiego starca, wyglądem starszego od pozostałych Istarich. Ubierał się w szare szaty, przepasane srebrzystą szarfą. Nosił też wysoki niebieski kapelusz, oraz duże czarne buty. Jego srebrzysta broda sięgała mu poniżej pasa, a krzaczaste brwi wystawały aż poza krąg kapelusza.

Pod względem charakteru Gandalf wykazywał się gorliwością, uprzejmością i pogodą ducha. Nie obchodziły go pochwały, władza czy osobista duma, czym zjednywał sobie wielu podobnych sobie. Był uprzejmy i przyjazny nawet wobec małych i słabych, ostro ganił głupotę i bywał prędki w słowach

Pierwowzór Gandalfa

Der Berggeist

Tolkien inspirował się wieloma rzeczami tworząc postać Gandalfa. Pierwsza jest zaczerpnięta z Kalewali, fińskiego eposu narodowego. Osobą na której był wzorowany Gandalf jest czarodziejem o imieniu Väinämöinen.

Geneza wyglądu Gandalfa, jest zaczerpnięta z pocztówki pod tytułem „Der Berggeist” (Liczyrzepa Duch Gór) autorstwa Madlenera. Przedstawia ona siedzącego na skale, pod sosną starca o długiej białej brodzie. Mężczyzna ten ubrany był w kapelusz i długi płaszcz. Obok niego znajdował się młody jeleń. W tle widoczne były wysokie skaliste góry. Jak podaje Humphrey Carpenter w biografii Tolkiena z roku 1977 pocztówka ta została zakupiona w Szwajcarii w 1911 roku, a na na papierze, w który była zapakowana Tolkien napisał „Origin of Gandalf" (Pierwowzór Gandalfa).

Możliwe jest też że wygląd Gandalfa, po trosze, był inspirowany postacią Odyna z mitologii skandynawskiej.

Imiona Gandalfa

• Olórin – imię używane przez Gandalfa w Amanie, jednocześnie jego pierwotne imię, pod którym znany jest wśród Ainurów i mieszkańców Valinoru.
• Gandalf – imię oznaczające "Elfa Różdżki" nadane czarodziejowi przez Ludzi Północy z powodu błędnego wzięcia mędrca za jednego z elfów lub skojarzenia go z nimi. Gandalf posługiwał się tym mianem wśród ludzi Eriadoru i Rhovanionu, a znali je także hobbici.
• Mithrandir – dosłownie "Szary Pielgrzym", "Szary Wędrowiec" lub "Szary Wysłannik". Jest to imię, jakie czarodziejowi nadali elfowie z powodu wyglądu (szara szata) i sposobu życia Gandalfa – nieustannej podróży, pielgrzymki, po krainach Śródziemia. Właśnie jako Mithrandira znano go również na ziemiach Gondoru.
• Tharkun – imię używane wśród krasnoludów, oznaczające "człowiek z laską".
• Incánus – imię używane "na Południu" – na ziemiach Bliskiego i być może Dalekiego Haradu. Oznacza ono "Szpieg Północy".
• Láthspell – imię nadane Gandalfowi przez Grimę. Oznacza ono dosłownie "złe wieści" i odnosić się ma do faktu, że obecność czarodzieja rzekomo miała sprowadzać lub wiązać się z jakimiś złymi zdarzeniami.

Etymologia

Imię Gandalf jest pochodzenia skandynawskieogo, a pochodzi z eposu Völuspá(znanego także jako Edda Poetycka lub Starsza).

Jego imię Tharkun pochodzi z Khuzdulu i tłumaczy się je jako 'człowiek z laską'.

Natomiast jeśli chodzi o imię Mithrandir pochodzi ono z Sindarinu i można je tłumaczyć na 'Szary Pielgrzym', 'Szary Wędrowiec' lub 'Szary Wysłannik'.

Kreacja w adaptacjach

W filmach reżyserii Petera Jacksona, Gandalfa zagrał Ian McKellen .

Galeria

Gandalf w Morii – klatka z filmu Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia

Gandalf w Hobbitonie Władca pierścieni Drużyna Pierścienia

Klatka z filmu "Hobbit Niezwykła Podróż"

Gandalf w podróży do Szarej Przystani

Gandalf biały- klatka z filmu ''Władca Pierścieni: Powrót Króla''