| Te informacje pochodzą z wczesnego Legendarium
Treści znajdujące się w artykule obejmują teksty powstałe do lat 30-tych XX wieku, kiedy J.R.R. Tolkien całkiem inaczej pojmował Silmarillion. Dotyczą m.in. takich książek jak cykl Historia Śródziemia (Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza oraz Księga Zaginionych Opowieści Część Druga) jak i z książki Beren i Luthien. |
| “ | Zdarzyło się, że podróżnik z dalekich stron, człowiek wiedziony ciekawości i pragnieniem poznawania obcych krain, zwyczajów i siedzib nieznanych ludów, wyprawił się statkiem ku zachodowi. Dotarł aż do Samotnej Wyspy, Tol Eressëa w mowie wróżków, przez gnomów zaś zwany Dor Faidwen, Krainą Uwolnienia, i wynikła z tego wspaniała opowieść. | ” |
—Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, Dworek Zabawy Utraconej. | ||
Eriol - człowiek z wczesnego legendarium w Księdzę Zaginionych Opowieści. Był żeglarzem, któremu udało dotrzeć na Tol Eressëa, gdzie wysłuchał i spisał opowieści Elfów[1].
Historia[]
Życie w Wielkich Krainach[]
Eriol urodził się jako Ottor w Anglii w Wielkich Krainach około V wieku n.e. jako syn Eoha[2]. Jego ojciec często opowiadał mu historie o morzu, ponieważ jego przodkowie byli żeglarzami[3], jeden z nich odwiedził Valinor jako dziecko we śnie, poprzez Olórë Mallë, Ścieżkę Snów[4]. Dziadek Ottora, Heden, twierdził, że jest potomkiem boga Wódena[2][5][6].
W pewnym momencie w czasie dzieciństwie Ottora jego ojciec i matka zginęli podczas oblężenia ich domu[7], z Eohem zabitym przez swego brata Beorna[2]. Tam Ottor został wzięty jako niewolnik, ale ostatecznie udało mu się uciec[3][8]. Po ucieczce Ottor spędzał życie na morzu[9] ale później osiedlił się na wyspie Helgoland, gdzie poślubił kobietę o imieniu Cwén. Tam mieli dwóch synów, Hengesta i Horsę, nazwanych na cześć ich dziadka Eoha (ponieważ ich imiona mają podobne znaczenie). Jednak po śmierci Cwéna tęsknota za morzem wzięła górę nad Ottorem, zostawił dwóch młodych synów i znów wyruszył w rejs[2].
Podczas swoich podróży natknął się na wyspę zamieszkaną przez starca, który nauczył go wiele o wiedzy o ukrytych morzach na Zachodzie i opowiedział mu o Wyspach Magicznych i o jednej bardzo odległej wyspie daleko na zachodzie - to jest o Tol Eressëa. Później okazało się, że starcem był sam Valar Ulmo[10].
Przybycie do Tol Eressëa[]
Ostatecznie jednak po długich poszukiwaniach wyspy Ottorowi udało się dotrzeć na Tol Eressëa[11], a elfy z wyspy nadały mu później imię Eriol[12].
Podczas podróżowanie po wyspie Eriol pewnego letniego wieczoru natknął się na miasto Kortirion i Dworek Zabawy Utraconej. Tam powitał go Lindo, opiekun Dworku i jego żona Vairë, którzy zaoferowali mu schronienie w swoim domu[12]. Tej nocy Lindo i Vairë opowiedzieli mu historię Dworku Zabawy Utraconej[13] i miasta Kortirion[14].
Następnego dnia Eriol spotkał się w ogrodzie z Rúmilem, starego odźwiernego Dworku[15] który opowiedział Eriolowi historię Muzyki Ainurów[16]. Później tego wieczoru Rúmil opowiedział mu także historię przybycia Valarów i budowy Valinoru[17].
Tej nocy Eriol po raz drugi usłyszał flet Tinfanga Trela, pół-duszek, pół-elf, co wywołało w jego sercu wielkie pragnienie, które mógł uleczyć jedynie magiczny napój zwany limpë. Jednak Vairë powiedziała mu, że tylko Pani Tol Eressëa, Meril-i-Turinqi, może mu go dać[18].
Spotkanie z Meril-i-Turinqi[]
Dlatego kilka dni później Serduszko, jeden z mieszkańców Dworku, zaprowadził Eriola do domu Merili, znajdującego się pod wieżą Ingila w korinie z wiązów. Tam Eriol poprosił o spróbowanie limpë, szukając pokrewieństwa i braterstwa z elfami oraz zakończenia swojej tęsknoty[18].
Jednak Meril odmówiła mu, mówiąc, że dla śmiertelnika byłoby to niebezpieczne, gdyż Ilúvatar uczynił swoje Dzieci różnymi, a picie limpë wymaże jego stare pragnienia, lecz obudzi nowe. Ostrzegła go również, że pewnego dnia znów zatęskni za swoimi ziemiami[19]. Aby lepiej to wyjaśnić, opowiedziała mu historie o skowaniu Melka[19] oraz przybyciu elfów i powstaniu Kôru[20].
Potem Eriol pozostał przez jakiś czas w Dworku Zabawy Utraconej gdzie słuchał opowieści o Kradzieży klejnotów przez Melka i mroku nad Valinorem[21] a potem o Ucieczce Noldolich[22].
Zanim w tym roku na Kortirion nadeszła zima, Eriol odwiedził także wiele domów Teleri i Inwirów (królewskiego klanu Teleri), którzy tam mieszkali, i dowiedział się więcej o języku, historii i zwyczajach elfów[23].
Zima na Tol Eressëa[24][]
Pewnego dnia zimą, jakiś czas po wizycie Eriola u Meril, do Dworku przybył gość, a jego imię brzmiało Gilfanon. Był to bardzo mądry i bardzo stary Gnom, który mieszkał w Tavrobel, wiosce na zachodzie Tol Eressëa. Ponieważ Eriol chciał dowiedzieć się więcej o Słońcu i Księżycu oraz ich powstanie, Lindo zasugerował mu, aby udał się z Gilfanonem do jego domu, Domu Stu Kominów, ponieważ Gilfanon mógł mu wiele powiedzieć o takich rzeczach[25].
Jednakże, chociaż Gilfanon zgodził się, aby Eriol odwiedził jego dom, ostatecznie pozwolił Lindo opowiedzieć Opowieść o Słońcu i Księżycu[25], po czym Vairë opowiedziała historię Ukrycia Valinoru[26]. Następnej nocy Gilfanon opowiedział historię o gorzkim losie Noldoli i nadejście człowieka[27].
Pewnego razu zimą jedno z dzieci z Dworku Zabawy Utraconej, zwana Vëannë, poprosiło Eriola, aby opowiedział jej o swoim życiu[28], a Vëannë w zamian opowiedziała mu Opowieść o Tinúviel[29].
Później Gilfanon miał opowiedzieć historię Turambara i Foalókë, ale nie był obecny przy Ogniu Snucia Opowieści tego wieczoru. Zamiast niego opowieść opowiedział niejaki Eltas[30].
Następnego dnia Lindo i Vairë wysłali posłańców do Meril, Pani Tol Eressëi, zapraszając ją do Dworku Zabawy Utraconej, ponieważ planowali wielkie święto opowieści, zanim Eriol wyruszył do Tavrobelu. Zrobili to, ponieważ Serduszko, syn Voronwëgo, potrzebował pomocy w opowiedzeniu trzech ostatnich opowieści, jedną z nich był Upadek Gondolinu, który opowiedział pierwszej nocy święta[31].
Po tej opowieści nastąpiła opowieść o Nauglafringu, którą opowiedział Gilfanon[32][33].
Wszystkie te opowieści ostatecznie znalazły swój finał w Opowieści o Eärendelu[34], po której Eriol wyruszył do Tavrobelu[31].
Podróż do Tavrobelu[]
Gdy Eriol przybył do Tavrobel, Gilfanon nakazał mu spisanie wszystkich usłyszanych historii w księdze zwanej Parma Kuluina, czyli Złotą Księgą Tavrobel[35][36]. Ponieważ był to ostatni warunek, jaki należy spełnić przed wypiciem limpë, a on znał już większość historii elfów, pozwolono mu w końcu napić się trunku[37].
Po wypiciu limpë odzyskał młodość, a następnie poślubił Naimi (lub Nelmir, według jednego z tekstów)[38], siostrzenica Vairë, z którą miał jednego syna, Heorrenda[6] lub według innego tekstu dwóch synów: Heorrenda i Hendwine[38].
Przez pewien czas przebywał także w pobliskiej miejscowości Fladweth Amrod[36].
Śmierć i dziedzictwo[]
To jak umarł Eriol jest niepewny, zależy od wersji wydarzeń podanych w zarysach kontynuacji Księgi Zaginionych Opowieści. W jednej z wcześniejszych wersji Eriol zmarł w Tol Eressëa przed Wyprawą[37].
Epilog[]
Jednak w innej wersji wydarzeń (którą Tolkien nazwał Epilogiem), po Wyprawie (katastrofalnej próbie elfów z Tol Eressëi uratowania swych zaginionych krewnych na Wschodzie, w ramach której cała wyspa Tol Eressëa została wciągnięta przez ocean i zakotwiczona u wybrzeży Wielkich Krain), Eriol zginął jakiś czas po Bitwie na Wrzosowisku Dachu Niebios, w której najeźdźcy z Wielkich Krain zajęli Tol Eressëę[39].
Inne wersje śmierci Eriola[]
Według jeszcze innego tekstu, to sam Eriol był głównym inicjatorem Wyprawy. Eriol, tęskniąc za domem, popłynął z powrotem do Wielkich Krain wbrew rozkazowi Meril-i-Turinqi, gdzie „głosił” Wyprawę, zanim ostatecznie umarł. Jednak jego niecierpliwość i nieposłuszeństwo przyspieszyły Wyprawę i ostatecznie skazały go na niepowodzenie[40].
Dziedzictwo[]
Dziedzictwo Eriola kontynuowali jednak jego synowie – Hengest, Horsa i Heorrenda – którzy później podbili Tol Eressëę (która ostatecznie stała się znana jako Anglia) i po których Anglicy przejęli prawdziwą tradycję elfów[40].
Drzewo genealogiczne[]
| Wóden | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Heden | Tulkastor | Valwë | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Eoh | Beorn | Vairë | Lindo | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Cwén | Eriol | Naimi | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Hengest | Horsa | Hendwine | Heorrenda | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Etymologia[]
Imię Eriol pochodzi z qenyi i oznacza „Ten, który śni samotnie[12]”, prawdopodobnie wywodząc się z rdzeni ERE („pozostać sam”) + OLO („marzyć”) lub LORO („drzemać, spać”)[41].
Jednakże według jednego z tekstów znaczenie słowa Eriol („Ten, który śni samotnie”) zostało „żartobliwie” wyprowadzone przez Lindo z éri („sam”) + olta („śnić”)[42]. Jednak prawdziwe znaczenie imienia Eriol to „Żelazny Klif”, co w języku qenya jest odpowiednikiem słowa Angol, imienia nadanego Ottorowi przez Gnomy z Tol Eressëi na cześć „regionów jego domu” (tj. Anglii)[43].
Imię Angol składa się z elementów ang („żelazo”) + ôl („klif”)[43].
W Leksykonie Gnomickiego pojawia się także inny wyraz pokrewny imieniu Angol w języku qenya – Eriollo[36].
Według jeszcze innego tekstu pojawiają się odmiany Eriolë i Erioldo. W tym samym tekście jednak Eriol jest zamiast tego podawany jako gnomicka forma imienia[44].
Inne imiona[]
Pierwotne imię Eriola brzmiało Ottor (oznaczające „wydra” w staroangielskim)[45], ale on sam nazywał siebie Wǽfre („niespokojny, wędrujący”)[2].
Innym z jego imion było Sarothron, co w języku gnomickim oznacza „podróżnik, żeglarz”[36].
Vëannë, dziecko z Mar Vanwy Tyalieva, nazywała go także Melinonem[7], imię z qenyi prawdopodobnie pochodzące od rdzenia MELE („miłość”).
Podczas pierwszego spotkania Eriola z Lindo, gdy Lindo zapytał go, jak ma na imię, Eriol po prostu przedstawił się jako Obcy[46].
Inne wersje Legendarium[]
Wczesne legendarium[]
W niektórych zarysach kontynuacji Księgi Zaginionych Opowieści Tolkien postanowił całkowicie zmienić charakter ram opowieści. W tym nowym wyobrażeniu legendarium Tol Eressëa przestała być utożsamiana z Anglią/Wyspami Brytyjskimi – zamiast tego stała się inną wyspą, a Wielka Brytania stała się wyspą Luthany, podczas gdy żeglarz, który tam przybył, nazywał się Ælfwine, Anglik płynący z Anglii do Tol Eressëa[47].
Późniejsze legendarium[]
W nieco późniejszej wersji legendarium, zaczynającej się od szkicu mitologii z ok. 1926 r., imię Eriol pojawia się ponownie jako elfickie imię Ælfwine[47].
Inspiracja[]
Imiona synów Eriola są istotne dla historycznego kontekstu opowieści o Eriolu. W brytyjskim folklorze Hengest i Horsa to legendarni przywódcy anglosaskiej inwazji na Brytanię w V wieku n.e. Łącząc ich z tłumaczeniem Zaginionych Opowieści, Tolkien ustanowiłby bezpośrednie powiązanie między swoim legendarium a Matter of Britain[2].
Przypisy
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, Przedmowa. str. 13.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, I. Dworek Zabawy Utraconej, Komentarz, str. 33.
- ↑ 3,0 3,1 J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, I. Opowieść o Tinúviel, str. 13.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, I. Dworek Zabawy Utraconej, str. 28-29.
- ↑ Według elfów z Tol Eressëi, bóg Wóden (lub Odyn) był utożsamiany z Valarem Manwë.
- ↑ 6,0 6,1 J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, VI. Historia Eriola lub Ælfwinego i koniec opowieści, zarys 10, str. 355.
- ↑ 7,0 7,1 J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, I. Opowieść o Tinúviel, str. 11.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, VI.Historia Eriola lub Ælfwinego i koniec opowieści, zarys 15, str. 369.
- ↑ Mówi się, że Eriol urodził się „pod blaskiem Eärendela”, co oznacza, że przeznaczony był do życia jako wędrowiec.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, I. Opowieść o Tinúviel, str. 14.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, I. Dworek Zabawy Utraconej.
- ↑ 12,0 12,1 12,2 J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, I. Dworek Zabawy Utraconej, str. 22.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, I. Dworek Zabawy Utraconej, str. 26-28.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, I. Dworek Zabawy Utraconej, str. 24.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, II. Muzyka Ainurów, Łącznik do Muzyki Ainurów, str. 63.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, II. Muzyka Ainurów, str. 70.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, III. Przybycie Valarów i budowa Valinoru, str. 85.
- ↑ 18,0 18,1 J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, IV. Skowanie Melka, str. 117-118.
- ↑ 19,0 19,1 J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, IV. Skowanie Melka, str. 120-121.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, V. Przybycie elfów i powstanie Kôru, str. 139.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, VI. Kradzież klejnotów przez Melka i mrok nad Valinorem, str. 169.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, VII. Ucieczka Noldolich, str. 193.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, I. Opowieść o Tinúviel, str. 10.
- ↑ Chronologia tej części życia Eriola w uniwersum, jak również kolejność opowieści, są niepewne, ponieważ Tolkien w pewnych momentach zmieniał strukturę i kolejność Zaginionych Opowieści.
- ↑ 25,0 25,1 J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, VIII. Opowieść o Słońcu i Księżycu, str. 208.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, IX. Ukrycie Valinoru, str. 243.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, X. Opowieść Gilfanona: gorzki los Noldolich i nadejście człowieka, str. 270.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, I. Opowieść o Tinúviel, str. 11.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, I. Opowieść o Tinúviel, str. 15.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, II. Turambar i Foalókë, str. 88.
- ↑ 31,0 31,1 J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, III. Upadek Gondolinu, str. 175-176.
- ↑ W tym i kilku innych tekstach z wczesnego okresu legendarnego Gilfanon był nazywany Ailiosem.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, IV. Nauglafring, str. 268.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, V. Opowieść o Eärendelu, str. 305-306.
- ↑ Eriol mógł być również autorem lub twórcą Leksykonu Gnomów.
- ↑ 36,0 36,1 36,2 36,3 J.R.R. Tolkien, I-Lam na-Ngoldathon: Gramatyka i leksykon języka gnomów w Parma Eldalamberon XI (pod redakcją Christophera Gilsona, Ardena R. Smitha i Patricka H. Wynne’a).
- ↑ 37,0 37,1 J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, VI. Historia Eriola lub Ælfwinego i koniec opowieści, zarys 5, str. 345.
- ↑ 38,0 38,1 J.R.R. Tolkien, Sí Qente Feanor and Inne Elfie Pisma w Parma Eldalamberon XV (pod redakcją Christophera Gilsona, Ardena R. Smitha, Patricka H. Wynne’a i Billa Weldena), Nazwy i wymagane zmiany, Dodatek: tekst X.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, VI. Historia Eriola lub Ælfwinego i koniec opowieści, zarys 8, str. 351.
- ↑ 40,0 40,1 J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, VI. Historia Eriola lub Ælfwinego i koniec opowieści, zarys 14, str. 360.
- ↑ Paul Strack, „ᴱQ. Eriol m.”, Eldamo – Słownik elfkicki (dostęp 7 maja 2022).
- ↑ J.R.R. Tolkien, Sí Qente Feanor and Inne Elfie Pisma w Parma Eldalamberon XV (pod redakcją Christophera Gilsona, Ardena R. Smitha, Patricka H. Wynne’a i Billa Weldena), Nazwy i wymagane zmiany, Dodatek: tekst VI.
- ↑ 43,0 43,1 J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, Dodatek: Nazwy własne w Zaginionych opowieściach Część 1, hasło Eriol.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Sí Qente Feanor and Inne Elfie Pisma w Parma Eldalamberon XV (pod redakcją Christophera Gilsona, Ardena R. Smitha, Patricka H. Wynne’a i Billa Weldena), Nazwy i wymagane zmiany.
- ↑ J.R.R. Tolkien, I-Lam na-Ngoldathon: Gramatyka i leksykon języka gnomów w Parma Eldalamberon XI (pod redakcją Christophera Gilsona, Ardena R. Smitha i Patricka H. Wynne’a), przypis 2.
- ↑ J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Pierwsza, I. Dworek Zabawy Utraconej, str. 23.
- ↑ 47,0 47,1 J.R.R. Tolkien, Christopher Tolkien (red.), Księga Zaginionych Opowieści Część Druga, VI. Historia Eriola lub Ælfwinego i koniec opowieści, str. 369.